====== ZFS ======

ZFS-ը առաջադեմ ֆայլային համակարգ և պահեստավորման կառավարիչ է,
որը ստեղծվել է Sun Microsystems ընկերության կողմից։
Այն նախագծված է տվյալների ամբողջականություն, բարձր հուսալիություն
և հեշտ կառավարում ապահովելու համար։

ZFS-ը լայնորեն օգտագործվում է FreeBSD-ում, ինչպես նաև այլ համակարգերում։

===== Պատմություն =====

ZFS-ը ստեղծվել է 2000-ական թվականների սկզբին և առաջին անգամ ներկայացվել է Solaris օպերացիոն համակարգում։

Հետագայում այն բաց կոդով դարձավ և տեղափոխվեց այլ համակարգեր՝ 
ներառյալ FreeBSD և Linux (OpenZFS նախագիծ)։

===== Հիմնական գաղափար =====

ZFS-ը միավորում է ֆայլային համակարգը և ծավալների կառավարիչը (volume manager) մեկ համակարգում։

Սա նշանակում է, որ չկա անհրաժեշտություն առանձին գործիքների՝ 
պահեստավորման կառավարման համար։

===== Հիմնական առանձնահատկություններ =====

==== Տվյալների ամբողջականություն ====

ZFS-ը օգտագործում է checksum-ներ՝ տվյալների վնասումը հայտնաբերելու համար։

Եթե տվյալները վնասված են, և առկա է կրկնօրինակ (mirror կամ RAIDZ), 
ZFS-ը կարող է ինքնուրույն վերականգնել դրանք։

==== Copy-on-Write (CoW) ====

ZFS-ը երբեք չի վերագրում տվյալները անմիջապես։
Փոխարենը, այն գրում է նոր բլոկներ և հետո թարմացնում հղումները։

Սա ապահովում է տվյալների անվտանգություն և խափանումներից պաշտպանություն։

==== Snapshots ====

ZFS-ը թույլ է տալիս ստեղծել snapshots՝ ֆայլային համակարգի 
արագ և էժան վիճակների պահպանում։

Սրանք օգտագործվում են՝
  * backup-ների համար
  * rollback (վերադարձ նախորդ վիճակին)
  * փորձարկումների համար

==== Storage Pools (zpool) ====

ZFS-ում պահեստավորումը կազմակերպվում է pool-երի միջոցով (zpool)։

Մի քանի սկավառակ կարող են միավորվել մեկ pool-ի մեջ՝ 
ստեղծելով միասնական պահեստ։

==== RAIDZ =====

ZFS-ը ներառում է RAID-ի իր տարբերակը՝ RAIDZ։

Այն ապահովում է տվյալների պաշտպանություն սկավառակի խափանումից՝ 
առանց ավանդական RAID-ի որոշ սահմանափակումների։

===== ZFS-ի կառուցվածք =====

ZFS-ի հիմնական բաղադրիչները՝

  * zpool — ֆիզիկական պահեստավորման խումբ
  * dataset — ֆայլային համակարգ կամ տվյալների հավաքածու
  * snapshot — dataset-ի պահված վիճակ
  * volume (zvol) — բլոկային սարք

===== Օգտագործում =====

ZFS-ը հաճախ օգտագործվում է՝
  * սերվերներում
  * NAS (Network Attached Storage) համակարգերում
  * backup լուծումներում
  * վիրտուալիզացիայում

===== Առավելություններ =====

  * տվյալների բարձր ամբողջականություն
  * ինքնավերականգնման հնարավորություն
  * հեշտ snapshot-ներ և backup
  * ճկուն պահեստավորման կառավարում

===== Թերություններ =====

  * պահանջում է շատ RAM
  * բարդ է սկսնակների համար
  * որոշ դեպքերում կարող է լինել ծանր

===== Տես նաև =====

  * [[os:FreeBSD]]
  * [[fundamentals:filesystem|Ֆայլային համակարգ]]
  * [[storage:raid|RAID]]
  * [[:jails]]